Digitaal Veilig in Limburg: Zo controleert u of een afbeelding of filmpje echt is, of door AI is gemaakt

Zo controleert u of een afbeelding of filmpje echt is, of door AI is gemaakt

AI-beelden worden steeds echter. Zo voorkomt u dat u erin trapt.

Kunstmatige intelligentie kan tegenwoordig binnen enkele seconden een overtuigende foto of filmpje maken van iets wat nooit heeft plaatsgevonden. Oplichters maken daar dankbaar gebruik van: een AI-beeld maakt een verzonnen verhaal een stuk geloofwaardiger. In deze blog leggen we uit hoe u zulke beelden herkent, zonder dat u meteen alles moet wantrouwen wat u online tegenkomt.

Waarom het lastiger is dan vroeger

Misschien heeft u weleens gehoord dat u bij een verdachte foto moet letten op het aantal vingers, of op vreemde, vervormde tekst. Dat advies klopte een tijd terug, maar is helaas achterhaald: de nieuwste AI-programma's maken dat soort details tegenwoordig bijna altijd correct. Met het blote oog een AI-beeld herkennen wordt daardoor steeds moeilijker, ook voor experts.

Er is nog een verschil met vroeger. Een bewerkte foto was meestal gebaseerd op een bestaande, echte foto, waar dan bijvoorbeeld iemand werd ingeplakt. Daardoor bleven er vaak sporen achter, zoals een verkeerde schaduw. Een door AI gegenereerd beeld wordt echter helemaal vanaf niets gemaakt. Er is geen originele foto waarmee iets is geknoeid, dus dat soort fouten komt veel minder voor.

Let liever op het verhaal dan op het beeld

Omdat het beeld zelf zo moeilijk te doorzien is, is het verstandiger om vooral kritisch te zijn op de situatie eromheen. Oplichters spelen vaak in op emoties: haast, medelijden of schrik. Denk aan een bericht over een gewond dier waarvoor snel geld nodig is, of een noodoproep na een ramp. Hoe emotioneler de foto, hoe minder mensen geneigd zijn om er even bij stil te staan. Vraagt iemand u naar aanleiding van een foto of filmpje om snel geld over te maken of persoonlijke gegevens te delen? Neem dan altijd eerst de tijd om het verhaal te controleren, voordat u iets doet.

Het kan trouwens nog steeds de moeite waard zijn om goed naar het beeld zelf te kijken. Let op vreemde belichting, sieraden die niet helemaal kloppen, of een merkwaardige beweging in een filmpje. Ziet u niets vreemds? Ga er dan niet automatisch vanuit dat het beeld daarom wel echt is.

Zo controleert u een afbeelding zelf

Een handige eerste stap is een omgekeerde beeldzoekopdracht. Hiermee zoekt u niet op woorden, maar op de afbeelding zelf, om te zien waar deze eerder online is verschenen. Dit kan bijvoorbeeld via Google Lens of Bing Visual Search. Vindt u de foto elders terug, met een heel andere aanleiding of van jaren geleden? Dan is er iets niet in de haak. Vindt u niets terug, dan wil dat overigens niet automatisch zeggen dat een foto nep is: ook een net gemaakte, echte foto komt vaak nog nergens anders voor.

Wilt u het zekere voor het onzekere nemen? Dan kunt u een afbeelding ook laten controleren door een officiële verificatietool, zoals de gratis Gemini-app van Google. Daarmee kunt u nagaan of er een onzichtbaar AI-watermerk in het beeld verwerkt zit. Vindt de tool zo'n watermerk, dan is het beeld met vrij grote zekerheid door AI gemaakt. Wordt er niets gevonden, dan betekent dat trouwens niet automatisch dat de foto wél echt is: de meeste gewone foto's bevatten namelijk ook geen van dit soort informatie. Het is dus een hulpmiddel, geen waterdicht bewijs.

Bent u bang dat u met een nepbeeld te maken heeft?

Twijfelt u of u zelf, of iemand in uw omgeving, te maken heeft met zo'n oplichtingspraktijk? Maak dan eerst een schermafbeelding van het bericht en het profiel, voordat het eventueel verdwijnt. Maak nog geen geld over en deel geen persoonlijke gegevens totdat u zeker weet dat het verhaal klopt. Heeft u al wel geld overgemaakt of gegevens gedeeld? Neem dan zo snel mogelijk contact op met uw bank, en doe aangifte bij de politie.

Onthoud vooral dit

Een overtuigend beeld is tegenwoordig geen bewijs meer dat iets echt gebeurd is. Dat klinkt misschien onwennig, maar het betekent vooral dat een gezonde dosis nieuwsgierigheid u al een heel eind helpt: controleer de bron, laat u niet opjagen door de urgentie van een bericht, en aarzel niet om een tweede mening te vragen aan een familielid of vriend als u ergens over twijfelt. Zo voorkomt u dat u zomaar intrapt in een verhaal dat nooit heeft plaatsgevonden.

Meer tips over veilig online blijven? Bekijk onze kennisbank voor meer handige uitleg.

Terug